Arpacık Nedir? Neden Çıkar ve Nasıl Geçer?

Arpacık, göz kapağındaki kirpik kökü veya yağ bezleriyle ilişkili gelişen, çoğunlukla ağrılı ve kızarık bir şişliktir. Tıbbi adı hordeolumdur. Kapak kenarında ya da kapağın daha iç bölümünde oluşabilir. Her göz kapağı kitlesi arpacık değildir; özellikle uzun süren ağrısız şişliklerde şalazyon gibi başka durumlar değerlendirilir.

Arpacık sıkılmamalı veya iğneyle delinmemelidir. Temiz, ılık kompres rahatlatabilir; ancak şişlik yayılıyorsa, gözde belirgin ağrı varsa veya görme etkileniyorsa muayene gerekir. Tedavi yalnızca şişliğin büyüklüğüne bakılarak seçilmez.

Arpacık genellikle kapaktaki bezlerde veya kirpik kökünde bakterilerin rol oynadığı bir enfeksiyonla ilişkilidir. Kapak kenarı iltihabı ve bezlerin işlevindeki bozukluklar tekrarlamayı kolaylaştırabilir. Elleri yıkamadan göze dokunmak, göz makyajını temizlememek ve lens hijyenine dikkat etmemek de değerlendirilmesi gereken alışkanlıklardır.

Arpacık görülmesi kişinin mutlaka hijyeninin kötü olduğu anlamına gelmez. Tekrarlayan ataklarda yalnızca görünen şişlik değil, kapak kenarının genel durumu da incelenir. Kullanılan kozmetik ürünler ve daha önce uygulanan tedaviler hekime bildirilmelidir.

Başlangıçta kapağın belli bir noktasında hassasiyet ve kızarıklık olabilir. Daha sonra küçük bir kabarıklık belirginleşebilir. Sulanma ve batma hissi eşlik edebilir. Dış arpacıkta şişlik kirpik dibine yakınken iç arpacıkta kapağın daha derin bölümünde hissedilebilir.

Basit bir arpacıkta belirgin görme kaybı beklenmez. Görmede azalma, şiddetli göz ağrısı veya yaygın kapak şişliği varsa arpacık olduğu varsayılarak beklenmemelidir. Bu bulgular başka bir göz hastalığının veya yayılan enfeksiyonun işareti olabilir.

Hayır. Şalazyon, kapaktaki yağ bezinin tıkanması ve buna gelişen iltihabi yanıtla ilişkilidir. Daha sert, daha uzun süren ve zamanla ağrısı azalan bir kitle görünümü oluşturabilir. Arpacık ise genellikle daha hızlı başlayan ağrı ve kızarıklıkla dikkat çeker.

Bu iki durum birbirine benzeyebilir; bazen ağrılı dönem geçtikten sonra kapakta bir yumru kalabilir. Aynı bölgede tekrar eden veya beklenen şekilde düzelmeyen bir kitlede tanı yeniden değerlendirilmelidir. Kirpik kaybı, kanama veya kapak kenarında bozulma varsa kontrol özellikle önemlidir.

Temiz bir bez, yakmayacak derecede ılık suyla ıslatılıp kapalı göz kapağına nazikçe uygulanabilir. NHS, ılık kompresi 5–10 dakika boyunca günde 2–4 kez önermektedir. Uygulama sırasında göze baskı yapılmamalı, bez temiz tutulmalı ve başka kişilerle paylaşılmamalıdır.

Göz makyajına ve kontakt lens kullanımına iyileşene kadar ara verilmelidir. Gözü ovuşturmamak ve elleri temiz tutmak önemlidir. Arpacığı patlatmaya çalışmak enfeksiyonun yayılmasına neden olabilir. Kirpiği çekmek veya şişliği iğneyle açmak evde yapılacak bir işlem değildir.

Çay poşeti, sarımsak, limon ve benzeri ürünler göz çevresine tedavi amacıyla uygulanmamalıdır. Bunlar göz için hazırlanmış steril ürünler değildir; tahriş veya alerjiye yol açabilir. Ilık kompresin amacı uygun sıcaklıkla kapak bakımını desteklemektir, bunun için çay eklemek gerekmez.

Evde uygulanan bir yöntemle kısa süre rahatlama olması, enfeksiyonun tedavi edildiği anlamına gelmez. Özellikle çocuklarda ve hassas ciltte sıcak uygulamaya dikkat edilmelidir. Ağrı ve kızarıklık artıyorsa uygulamalarla zaman kaybetmeden değerlendirme alınmalıdır.

Birçok arpacık uygun kapak bakımıyla gerileyebilir. Antibiyotik gerekip gerekmediği; eşlik eden kapak iltihabı, akıntı veya enfeksiyonun yayılması gibi bulgulara göre belirlenir. Her arpacıkta antibiyotikli damla kullanılması gerekli değildir.

Uzun süren veya belirgin yakınma yapan lezyonlarda göz hekimi ek tedavi ya da kontrollü boşaltma işlemi değerlendirebilir. Kortizon içeren damla ve kremler muayene olmadan kullanılmamalıdır. Tedavinin süresi ve kontrol zamanı kişiye göre belirlenir.

Şişlik ve ağrı artıyorsa, kapağın tamamına yayılıyorsa, ateş oluşuyorsa veya görme etkileniyorsa değerlendirme geciktirilmemelidir. Göz hareketleriyle ağrı, çift görme veya gözün öne doğru belirginleşmesi acil bulgulardır.

Birkaç hafta içinde düzelmeyen ya da aynı yerde tekrarlayan şişlik muayene gerektirir. Göz kapağı neden şişer? yazısı diğer olasılıkları açıklar. Kapak ve gözyaşı yollarının değerlendirilmesine ilişkin rehberler oküloplasti bölümünde bulunur.