Bebeklerde Göz Kayması Neden Olur?

Bebeklerde göz kayması, iki gözün aynı hedefe birlikte yönelmemesidir. Gözlerden biri içe, dışa, yukarı veya aşağı dönebilir. Gözlerin birlikte çalışmasını etkileyen şaşılık türleri, yüksek gözlük numarası ve bir gözde görmeyi azaltan hastalıklar kaymaya neden olabilir. Bazen de gözler gerçekte düz olduğu hâlde yüz yapısı nedeniyle kayıyormuş gibi görünür.

Kaymanın yalnızca fotoğrafta görülmesi veya ara sıra ortaya çıkması, önemsiz olduğu anlamına gelmez. Sürekli kayma her yaşta değerlendirilmelidir. Yeni başlayan belirgin kayma, göz bebeğinde beyaz yansıma veya bebeğin bir gözünü kullanmaması gibi bulgular varsa kontrol ertelenmemelidir.

Yaşamın ilk aylarında kısa süreli, küçük ve aralıklı içe kaymalar görülebilir. Bununla birlikte sürekli içe kayma normal kabul edilmez. AAPOS, dört aydan sonra devam eden içe kaymanın değerlendirilmesini önerir. Ailenin kaymanın gerçek olup olmadığından emin olamadığı durumlarda da göz muayenesi yapılabilir.

“Altı aylık olana kadar her kayma geçer” şeklinde bir yaklaşım doğru değildir. Bebeğin yaşı kadar kaymanın sıklığı, aynı gözde tekrarlaması ve görsel tepkileri de önem taşır. Göz kaymasının başlamasını, süresini ve hangi durumda belirginleştiğini not etmek muayeneye yardımcı olur.

Bebeklerde burun kökünün geniş olması ve gözün iç köşesindeki cilt kıvrımları, özellikle yana bakarken gözleri içe kaymış gibi gösterebilir. Bu görünüme yalancı şaşılık denir. Yalancı şaşılıkta gözlerin hizası normaldir; görünümü aile fotoğraflarından kesin olarak ayırt etmek her zaman mümkün olmaz.

Muayenede gözlerdeki ışık yansımaları, göz hareketleri ve yaşa uygun örtme testleri değerlendirilir. Gerekirse damlalı gözlük ölçümü ve göz dibi incelemesi yapılır. Yalancı şaşılık saptanması, ileride gerçek şaşılık gelişmeyeceğini garanti etmez; önerilen takip sürdürülmelidir.

Bazı kaymalar erken bebeklikte başlar ve gözlerin birlikte yönlendirilmesiyle ilgili gelişimsel özelliklerle ilişkilidir. Hipermetropi gibi kırma kusurlarında ise net görmek için yapılan odaklanma çabası içe kaymayı artırabilir. Bu durumda gözlük tedavisi önemli olabilir.

Doğuştan katarakt, retina hastalıkları veya görmeyi azaltan başka sorunlar da gözlerin hizasını etkileyebilir. Daha seyrek durumlarda göz hareketlerini kontrol eden sinirlerle ilgili hastalıklar araştırılır. Ailede şaşılık bulunması hekime bildirilmelidir; fakat aile öyküsü olmaması şaşılığı dışlamaz.

• Bir gözün sık sık veya sürekli aynı yöne dönmesi.

• Bebeğin bir gözünü kapatması, başını aynı tarafa çevirmesi veya eğmesi.

• Yüzleri ve nesneleri takip ederken iki göz arasında fark görülmesi.

• Gözde titreme, belirgin ışık hassasiyeti veya göz bebeğinde beyaz yansıma.

• Daha önce düz görünen gözlerde yeni ve belirgin kayma başlaması.

Ani kaymaya kusma, dengesizlik, göz kapağı düşmesi veya başka nörolojik belirtiler eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir. Beyaz göz bebeği yansıması da fotoğraf hatası olduğu varsayılarak geçiştirilmemelidir.

Çocuklukta beyin iki gözden gelen görüntüyü birlikte kullanmayı öğrenir. Gözlerden biri sürekli kayıyorsa beyin o gözün görüntüsünü baskılayabilir. Bu durum göz tembelliği gelişmesine ve iki gözle görmenin etkilenmesine yol açabilir. Dış görünüm kadar her iki gözün görme düzeyi de takip edilir.

Göz tembelliği ile şaşılık aynı durum değildir. Kaymanın ameliyatla düzeltilmesi, göz tembelliğinin kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez. Göz tembelliği tedavisi, gerektiğinde gözlük ve kapama gibi uygulamalarla ayrıca sürdürülür.

Tedavi kaymanın nedenine, tipine, açısına ve görme gelişimine göre belirlenir. Kırma kusuru varsa uygun gözlük kullanılabilir. Göz tembelliği bulunuyorsa kapama veya başka bir tedavi hekim tarafından planlanır. Ailenin kendi kararıyla bir gözü kapatması uygun değildir; hangi gözün ne kadar süre kapatılacağı kişiye özeldir.

Gözlükle yeterince kontrol edilemeyen veya cerrahi gerektiren şaşılık türlerinde ameliyat değerlendirilebilir. Her bebek için geçerli bir ameliyat yaşı bulunmaz. Cerrahi, gözlük ve göz tembelliği tedavisi farklı amaçlara hizmet eder ve birlikte gerekebilir. Ayrıntılar şaşılık tedavisi rehberinde ele alınmaktadır.

Kaymanın fark edildiği tarih, sürekli mi aralıklı mı olduğu ve daha çok hangi gözde görüldüğü paylaşılmalıdır. Önceki fotoğraflar ve kısa videolar, muayenede ortaya çıkmayan aralıklı kaymayı göstermeye yardımcı olabilir. Bunlar muayenenin yerine geçmez.

Samsun’da çocuk göz değerlendirmesi için başvururken doğum haftası, önceki göz kontrolleri, kullanılan gözlük ve ailede göz hastalığı bilgileri getirilebilir. Bebeğin harfleri bilmesi veya konuşması gerekmez; çocuk göz muayenesinde yaşa uygun yöntemler kullanılır.