Fakik Lens Cerrahisi

Fakik lens cerrahisi, göz içindeki doğal mercek korunarak ek bir yapay lensin göze yerleştirilmesiyle kırma kusurlarının düzeltilmesini hedefleyen cerrahi bir tedavi yöntemidir. Fakik kelimesi doğal merceğin yerinde kalması anlamına gelir ve bu özellik fakik lens cerrahisini katarakt ameliyatından temel olarak ayırır. Bu yöntem özellikle kornea yapısının lazer tedavisine uygun olmadığı veya kırma kusuru derecesinin lazerin düzeltme kapasitesini aştığı hastalarda gözlük ve kontakt lens bağımlılığından kurtulmak için etkili bir alternatif sunar. Yüksek dereceli miyop, yüksek hipermetrop ve yüksek astigmatlı bireylerde başarıyla uygulanmaktadır.

Fakik lens cerrahisinin en önemli avantajlarından biri geri dönüşümlü olmasıdır. Kornea dokusunda herhangi bir kalıcı değişiklik yapılmadığından ve doğal mercek korunduğundan lens herhangi bir nedenle çıkarılmak istendiğinde göz eski yapısına dönebilir. Bu özellik özellikle genç hastalar için önemli bir güvence oluşturur. Kornea biyomekaniğinin korunması, lazer tedavisine kıyasla kuru göz riskinin düşük olması ve geniş bir diyoptri aralığında düzeltme yapabilmesi fakik lens cerrahisini refraktif cerrahi seçenekleri arasında değerli bir konuma taşımaktadır.

Fakik Lens Cerrahisi Kimlere Uygulanır?

Fakik lens cerrahisi öncelikle lazer göz ameliyatı için uygun olmayan hastaların değerlendirildiği bir tedavi yöntemidir. Kornea kalınlığının lazer uygulaması için yeterli olmadığı bireylerde kornea dokusu korunarak kırma kusuru düzeltilebilir. Yüksek dereceli miyopta (-6 ila -20 diyoptri ve üzeri) lazer ile düzeltilebilecek diyoptri sınırı aşıldığında fakik lens cerrahisi en uygun tedavi seçeneği haline gelir. Benzer şekilde yüksek hipermetrop ve yüksek astigmatlı hastalarda da fakik lens uygulanabilir.

Fakik lens cerrahisi için hastanın 21 ila 45 yaş aralığında olması, kırma kusurunun en az bir yıldır stabil olması ve ön kamara derinliğinin yeterli düzeyde bulunması temel uygunluk kriterleri arasındadır. Göz içi basıncının normal sınırlarda olması, endotel hücre sayısının yeterli düzeyde bulunması ve aktif göz içi inflamasyonun bulunmaması da gerekli koşullardır. Keratokonus tanısı olan hastalarda kornea yapısı lazer için uygun olmasa da fakik lens uygulanabilirliği bireysel olarak değerlendirilmelidir. İleri katarakt gelişmiş hastalarda doğal mercek zaten bulanıklaştığından fakik lens yerine katarakt cerrahisi ile göz içi lens değişimi daha uygun bir yaklaşımdır.

Fakik Lens Türleri

Fakik lensler göz içindeki yerleşim konumuna göre ön kamara lensleri ve arka kamara lensleri olmak üzere iki ana grupta sınıflandırılır. Ön kamara fakik lensleri kornea ile iris arasındaki boşluğa yerleştirilir ve iris kökünden veya iris dokusundan destek alarak konumlanır. Ön kamara lensleri geçmişte yaygın biçimde kullanılmakla birlikte endotel hücre kaybı ve kronik inflamasyon gibi uzun vadeli komplikasyon risklerinden dolayı günümüzde kullanımları büyük ölçüde azalmıştır.

Arka kamara fakik lensleri ise irisin arkasına, doğal merceğin hemen önüne yerleştirilir. Günümüzde en yaygın kullanılan fakik lens tipi arka kamara lensidir ve ICL (Implantable Collamer Lens) bu kategorinin en bilinen temsilcisidir. Arka kamara lensleri göz içi yapılarla daha uyumlu bir anatomik konuma sahiptir, endotel ile mesafesi daha fazladır ve uzun vadeli güvenlik profili ön kamara lenslerine kıyasla daha olumludur. Bu nedenlerle günümüzde fakik lens cerrahisi denildiğinde büyük ölçüde arka kamara fakik lens (ICL) uygulaması kastedilmektedir.

ICL (Arka Kamara Fakik Lens)

ICL, kolamer adı verilen biyouyumlu bir materyalden üretilen ve irisin arkasına doğal merceğin önüne yerleştirilen arka kamara fakik lenstir. Kolamer, kollajen ve polimer birleşiminden oluşan yumuşak ve esnek bir malzemedir. Bu malzeme göz içi sıvılarıyla yüksek biyouyumluluk gösterir ve göz içinde inflamatuar reaksiyon oluşturma olasılığı son derece düşüktür. ICL, UV filtre özelliğine sahiptir ve göze yerleştirildikten sonra hasta tarafından hissedilmez.

Güncel nesil ICL lensleri (EVO ICL), lens merkezinde bulunan küçük bir port (aquaport) sayesinde göz içi sıvısının lens etrafında serbest biçimde dolaşabilmesine olanak tanır. Bu tasarım özelliği, daha önceki nesil lenslerde ameliyat öncesi veya sırasında iris periferinde lazer iridotomi açılması gerekliliğini büyük ölçüde ortadan kaldırmıştır. Aquaport teknolojisi göz içi sıvı akışını fizyolojik düzeyde koruyarak katarakt gelişim riskini azaltmayı ve göz içi basınç dengesini desteklemeyi hedefler. ICL, miyopta -0,5 ile -18 diyoptri, hipermetropta +0,5 ile +10 diyoptri ve 6 diyoptriye kadar astigmat düzeltme kapasitesine sahiptir. Torik ICL modelleri astigmat düzeltmesini de aynı anda sağlayarak ek bir girişim gerekliliğini ortadan kaldırır.

Fakik Lens Ameliyatı Öncesi Hazırlık

Fakik lens ameliyatı öncesinde hastanın uygunluğunun belirlenmesi ve lens ölçümlerinin yapılması amacıyla kapsamlı bir değerlendirme süreci yürütülür. Refraksiyon ölçümü, kornea topografisi, ön kamara derinliği ölçümü, göz aksiyel uzunluğu, pupil boyutu ve endotel hücre sayımı bu değerlendirmenin temel bileşenleridir. Ön kamara derinliğinin yeterli olması lensin güvenli biçimde yerleştirilmesi ve doğal mercekle iris arasında yeterli mesafenin korunması açısından kritik bir parametredir. Endotel hücre sayısı kornea sağlığının uzun vadeli korunmasının göstergesidir ve belirli bir eşiğin altındaki değerler ameliyat için kontrendikasyon oluşturabilir.

Kontakt lens kullanan hastaların ameliyat öncesinde yeterli süre boyunca lens kullanımını bırakmaları kornea ölçümlerinin doğruluğu açısından önem taşır. Yumuşak lensler için genellikle en az bir hafta, sert gaz geçirgen lensler için iki ila dört hafta öncesinden lens kullanımına ara verilmesi önerilir. Ameliyattan birkaç gün önce koruyucu amaçlı antibiyotikli göz damlası kullanımına başlanabilir. Elde edilen ölçüm verileri lens üreticisine iletilerek hastanın gözüne özel boyut ve diyoptride bir lens sipariş edilir. Lensin üretim süreci birkaç haftayı bulabilir.

Fakik Lens Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Fakik lens ameliyatı lokal anestezi (topikal göz damlası) altında gerçekleştirilir ve genel anestezi genellikle gerekli değildir. Ameliyat öncesinde göz bebeğini genişletici damlalar uygulanarak irisin arkasındaki alana erişim kolaylaştırılır. Cerrah korneanın kenarından yaklaşık 2,8 ila 3 milimetrelik küçük bir kesi açar. Göz içine viskoelastik madde enjekte edilerek ön kamara hacmi korunur ve göz içi yapılar ameliyat sırasında mekanik hasardan korunur.

ICL, katlanmış halde özel bir enjektör aracılığıyla küçük kesiden göz içine yerleştirilir. Lens göz içinde açılır ve cerrah tarafından irisin arkasına, doğal merceğin önüne konumlandırılır. Lensin hapticleri (tutunma kolları) siliyer olukta (sulkus) stabilize edilerek lensin merkezlenmesi sağlanır. Torik ICL uygulanıyorsa lensin ameliyat öncesinde belirlenen astigmat eksenine doğru biçimde hizalanması dikkatle kontrol edilir. Viskoelastik madde göz içinden tamamen aspire edilir ve kornea kesisinin sızdırmazlığı doğrulanır. Kesi genellikle dikişsiz biçimde kendiliğinden kapanır. Ameliyat göze antibiyotikli ve antiinflamatuar damla uygulanarak sonlandırılır.

Fakik Lens Ameliyatı Ne Kadar Sürer?

Fakik lens ameliyatı kısa süreli bir cerrahi işlemdir. Deneyimli bir cerrahın elinde tek bir gözün ameliyatı genellikle 15 ila 20 dakika arasında tamamlanır. Ameliyat öncesi hazırlık aşaması (göz bebeğinin genişletilmesi, sterilizasyon ve anestezi uygulaması) dahil edildiğinde hastanın ameliyathane ortamında geçirdiği toplam süre yaklaşık 30 ila 45 dakikadır. Ameliyat sonrası kısa bir gözlem sürecinin ardından hasta aynı gün taburcu edilir.

Fakik Lens Ameliyatı Sonrası İyileşme Süreci

Fakik lens ameliyatı sonrası görme düzelmesi oldukça hızlı gerçekleşir. Hastaların büyük çoğunluğu ameliyatın ertesi gününde belirgin bir görme iyileşmesi fark eder ve birçok hasta ilk gün kontrol muayenesinde gözlüksüz net görme düzeyine ulaşır. İlk birkaç gün hafif bulanıklık, sulanma ve ışığa hassasiyet gibi geçici yakınmalar olağandır. Tam görme stabilizasyonu genellikle bir ila iki hafta içinde sağlanır ve bu süre lazer tedavilerine kıyasla daha kısadır.

Ameliyat sonrası reçete edilen antibiyotikli ve antiinflamatuar göz damlaları belirlenen süre boyunca düzenli kullanılmalıdır. İlk birkaç hafta gözün ovuşturulmaması, göze su temas ettirmekten kaçınılması ve ağır fiziksel aktivitelerin kısıtlanması standart öneriler arasındadır. Ameliyat sonrası kontrol muayeneleri genellikle birinci gün, birinci hafta, birinci ay ve ardından düzenli aralıklarla planlanır. Bu kontrollerde görme keskinliği, göz içi basıncı, lensin pozisyonu, ön kamara derinliği ve endotel hücre sayımı değerlendirilir. Uzun vadeli takipte yıllık kontrol muayeneleriyle lensin durumu, endotel hücre yoğunluğu ve doğal merceğin saydamlığı izlenir.

Fakik Lens Ameliyatının Avantajları

Fakik lens cerrahisinin en belirgin avantajı kornea dokusuna hiçbir müdahale yapılmadan kırma kusurunu düzeltebilmesidir. Lazer tedavilerinde kornea dokusu kalıcı olarak inceltilirken fakik lens cerrahisinde kornea yapısı ve biyomekaniği tamamen korunur. Bu özellik özellikle kornea kalınlığı sınırda olan veya kornea yapısının lazer sonrası zayıflama riski taşıdığı hastalarda önemli bir avantaj sağlar. Kornea yüzey sinirlerinin kesilmemesi nedeniyle lazer cerrahisinin en sık karşılaşılan yan etkisi olan ameliyat sonrası kuru göz tablosu fakik lens cerrahisinde belirgin biçimde daha az görülür.

Fakik lens cerrahisinin bir diğer önemli avantajı geri dönüşümlü olmasıdır. Lens herhangi bir nedenle çıkarılmak istendiğinde göz eski yapısına dönebilir ve alternatif tedavi seçenekleri değerlendirilebilir. Optik kalite açısından fakik lensler özellikle yüksek kırma kusurlarında lazer tedavilerine kıyasla daha üstün sonuçlar verebilir. Lazerle yüksek diyoptri düzeltildiğinde kornea yüzeyinde oluşan düzleşme optik aberasyonlara yol açabilirken fakik lensler kornea şeklini değiştirmediğinden bu tür optik bozulmalar oluşmaz. Geniş diyoptri aralığında düzeltme yapabilmesi de fakik lensin lazer tedavilerine göre üstün olduğu bir diğer alandır.

Fakik Lens Ameliyatının Riskleri

Fakik lens cerrahisi yüksek güvenlik profiline sahip olmakla birlikte her cerrahi işlemde olduğu gibi belirli riskleri taşımaktadır. Ameliyat sonrası enfeksiyon (endoftalmi) en ciddi potansiyel komplikasyondur ancak steril cerrahi koşullar ve profilaktik antibiyotik kullanımı sayesinde görülme oranı son derece düşüktür. Ameliyat sırasında veya sonrasında göz içi basıncında geçici yükselme görülebilir ve bu durum genellikle medikal tedaviyle kontrol altına alınır. Pupiller blok ise göz içi sıvı akışının engellenmesi sonucu basıncın artmasıdır ancak güncel nesil aquaport teknolojili lenslerde bu risk büyük ölçüde ortadan kalkmıştır.

Uzun vadeli komplikasyonlar arasında endotel hücre kaybı, katarakt gelişimi ve lensin rotasyonu sayılabilir. Endotel hücreleri korneanın şeffaflığını sağlayan ve yenilenemeyen hücrelerdir. Fakik lensin endotel tabakasına yakınlığı zamanla hücre kaybına katkıda bulunabilir ancak güncel lens tasarımları ve uygun hasta seçimi ile bu risk minimize edilmiştir. Doğal mercekte katarakt gelişimi özellikle lensin doğal mercekle temas etmesi durumunda veya yetersiz ön kamara derinliğinde ortaya çıkabilir. Katarakt geliştiğinde fakik lens çıkarılarak katarakt ameliyatı ile birlikte göz içi lens değişimi gerçekleştirilebilir. Torik lenslerde ameliyat sonrası lensin hedeflenen eksenden dönmesi astigmat düzeltme etkinliğini azaltabilir ve bazı vakalarda lensin yeniden pozisyonlanması gerekebilir. Düzenli uzun vadeli takip bu komplikasyonların erken dönemde saptanmasında hayati bir role sahiptir.

Sıkça Sorulan Sorular

Fakik lens ameliyatı ağrılı mıdır?

Ameliyat topikal anestezi (uyuşturucu göz damlası) altında gerçekleştirilir ve cerrahi sırasında ağrı hissedilmez. Hafif bir basınç algısı dışında hasta rahatsızlık yaşamaz. Ameliyat sonrası ilk birkaç saat hafif batma ve sulanma olağandır ve kısa sürede kendiliğinden geçer.

Fakik lens ile lazer göz ameliyatı arasındaki temel fark nedir?

Lazer göz ameliyatı kornea dokusunu kalıcı biçimde yeniden şekillendirerek kırma kusurunu düzeltirken fakik lens cerrahisinde korneaya dokunulmadan göz içine ek bir lens yerleştirilir. Fakik lens geri dönüşümlüdür ve çıkarılabilir, lazer tedavisindeki doku değişikliği ise kalıcıdır. Fakik lens daha yüksek diyoptri aralığında düzeltme yapabilirken lazer tedavisi belirli kornea kalınlığı ve diyoptri sınırları dahilinde uygulanabilir.

Fakik lens göz içinde hissedilir mi?

Fakik lens göz içine yerleştirildikten sonra hasta tarafından hissedilmez. Lensin biyouyumlu malzemesi ve anatomik konumu (irisin arkası) nedeniyle günlük yaşamda herhangi bir yabancı cisim hissi oluşmaz. Lens dışarıdan bakıldığında görünmez ve hasta lensin varlığını unutur.